Strona główna / O beskidzie / Miejscowości

Opis

O Żmiącej wspomina już nasz piętnastowieczny historyk Jan Długosz w Liber Beneficiorum, nazywa ją wtedy Wzniacza. Wieś należała już w tym okresie do dóbr klarysek ze Starego Sącza, stanowiąc fragment tzw. klucza strzeszycko-żbikowskiego, obejmującego kilkanaście wsi w dolinie dolnej Łososiny. W XVIII w. toczyły się w okolicy walki zbrojne pomiędzy stronnikami Augusta II i Stanisława Leszczyńskiego, przebywali tu również konfederaci barscy, mający swą siedzibę w zagrodzie Stanisława Urygi. Rządy zakonne na omawianym terenie zakończyły się u progu epoki zaborczej, kiedy to oświecony monarcha Austrii, cesarz Józef II dokonał w 1782 r. słynnej „kasaty józefińskiej”. Pozbawiono wtedy klasztory dóbr ziemskich, przeszły one na własność rządu Austrii jako tzw. dobra kameralne. Mieszkańców takich „państwowych” wsi nazywano zresztą „kamerakami”. W 1833 r. Żmiącą i okoliczne dobra kupił baron Maurycy Brunicki z Pisarzowej, który wsławił się nieludzkim wyzyskiem poddanych. On to sprowadził na ten teren Żydów, zajmujących się kupiectwem i prowadzeniem karczem, choć, jak pisze prof. Bujak na wyszynku alkoholi wielkiego interesu nie zrobili, ponieważ wielu chłopów potajemnie warzyło piwo w swoich domach. W połowie XIX w. najbogatszym Żydem w okolicy był Abraham Volkmann. Miał on w posiadaniu kilka gospód, dzierżawił nawet karczmę plebańską w Ujanowicach. Zgodne współżycie Żmiącan z Żydami skończyło się w 1898 r. na fali rozruchów antysemickich w powiatach limanowskim i sądeckim. Bojkotowano wówczas sklepy i karczmy, bardziej krewcy wieśniacy dopuścili się również rabunków. Pod koniec XVIII w. w Żmiącej osadzono 10 kolonistów niemieckich wyznania ewangelickiego, którym przydzielono 15 morgów najlepszego gruntu i obszerne pastwiska gminne. Ich gospodarstwa wyróżniały się dostatkiem i zamożnością, z czasem Niemcy zintegrowali się z lokalną społecznością. W latach 1855/56 wybudowano we wsi kaplicę mszalną (fundacji Piotra Bukowca), w 1888 r. powstała tu czytelnia Krakowskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej. Ze Żmiącą związał swoje życie wybitny malarz, rzeźbiarz i artysta Stanisław Augustyn. Urodził się w pobliskiej Jaworznej, w 1932 r. ożenił się i przeniósł do Żmiącej. Wykonywał figurki, feretrony, rzeźby, płaskorzeźby i kapliczki, wyposażenie kościołów (Laskowa). Najbardziej zasłynął jako budowniczy kościołów w Królówce, rodzinnej Jaworznej i Krasnem. Zmarł podczas budowy kościoła w Królówce (został wówczas ciężko ranny).
Zdolności odziedziczył syn Tadeusz, który również tworzył w drewnie i w kamieniu (krucyfiksy, kapliczki). Uzdolnioną malarką jest również jego córka Jadwiga, mieszkająca w Żmiącej.

Dzisiaj Żmiąca jest niezłym punktem wypadowym na szczyty Pasma Łososińskiego oraz w rejon Kobyły (609 m). We wsi można zobaczyć jeszcze kilka drewnianych zagród oraz XIX-wieczną, murowaną kaplicę mszalną.